6/27/2011

pichinkucha

(POESÍA PARA NIÑOS)
Takiy, takiy, pichinkucha
Takiy, takiynikita.
Allin kausaykunapas chayamuchkanñan
Kanan lluksimunkichiki pawanaykipaq
Wasiypa q’awanta pawanaykipaq
Punkuymachiki lluksisaq
Takiynikita uyarinaypaq
Sunq’uyta kusichinaypaq
Sapa punchau.

Canta, canta, pajarito
Canta tu canto.
Están por llegar la buena vida
Saldrás de tu nido para volar
Encima de mi casa para volar
Y yo a mi puerta saldré
Para escuchar tu cantar
Y así, alegrarás a mi corazón
Cada día.

Enciso Altamirano

6/15/2011

Willaway urq'utaita

!Oh Urq'utaita, llaqtapa llipiqyaynin
pachapa, allpapa, del universo.
aqchiq kanki
kuqmuykuspa
runakunata purichiq kanki
mana quyq'aywan wiñanpaq

Chayna, 
chaynataqmi q'ilqasqa kachkan ñaupa rumikunapi
rimaynikipas
tiyan sunq'u ukupi
ñawikiwan uyarinaypaq.
urq'utaita, taitallay

Arí, willaway
¿Maypin q'allarin q'inaspa tukun sumaq yuyayniki,
Urq'utaitallay
Apullay
kausanki q'anan anq'a pachapa umanpi
ñuq'ayku runakuna chay hanaynikita kuyanaykupaq
sun q'uwan
!Willaway
niwayku maynintam q'allarisaqku chayamunaykupaq¡
willaway, niwayku
Urq'utaitallay.

Icha tarichikuyta munanki ñuq'aykumanta
tarisq'aykichiki, tariruspaymi kusisq'a
aqaywan, kukaywan waqraputa pukuykuspa
sunquykiman winasaq q'ayllas kuyayniyta
saqsanaykikama
q'naspa churasaq yuyayniyman mana pipas q'ichuwanampaq
ñaupa taitamamaykunata q'ina
llakikuspa
waytallapipas mana rikurimunaykipaq
apu, urq'utaytallay
puka sisaschallay

6/14/2011

Kausay nana

Chakinmanta umankama wischurisq'a
sunq'unpas sayaspalla wañun
q'antun nanay
Ischuti nanay q'ina kausay
mana munanichu.

Q'ayllas Perú ukupi runakuna yachanku
tuta punchaupi q'amusqanta
parawan,
q'asawan
rupaywan
wayrawan...
"gobierno"
wiñaq llaqta nisq'ankupi
¿pikunapaq wiñan llaqtanchis?
ñuq'aykuqa
wiksa yarq'aywan
uma nanaywan
ñawi wiq'iywan...
Warmakunallataqmi puñuylla puñun
tutayanankama
achikyananka
sapa punchau...

Enciso Altamirano

6/03/2011

Naciuchaypaq

Yachay wasi JEM nisq'an wasimanta
Allin runakuna ñuq'ayku wiñaniku
urayman q'anayman promoción 1990
uchuychalla kasq'aykumantapacha
machuyanaykukama sunq'uyku "naciuwan" kausanq'a
Belen de Osma y Pardo yanallay q'ina
wañunaykama.

Andahuaylaspa sunq'unpi kawsaq yachay wasi kanki
ñaupapas kanampas q'atunkaraqmi kanki
yachaypi, pukllaykunapi q'ayllasta llalliq
allin kaqmi kanki ñawiykikunamanta sunq'uykama
sutiykipas q'unpiykikunawan tarikuqmi kanki
q'atun wasi ñaupaq colegio

Juan Espinoza masiykuna
yuyasun tukuy kausayruwananchita
Perú llaqta sutinta pukawan yuraqwan
q'anayman churananchispaq
allinraq kananchipaq,
yanapaykanakusunanchispaq
ñuq'anchis espinocino kansun wañunachiskama
Andahuaylaspa sunq'unwan
kusisq'a kausanananchispaq
kaypi wakpi promoción 1990
sapa punchau.

Enciso Altamirano

6/02/2011

Sondor rumi q'atapa munayninkuna


¿Yuyachkankichu Sondor rumi q'atata?
¿Waku-kuritari?
¿Apu-timani q'atatari?
Sapa tutan tuparq'a achikywan
kusisq'a.
Puyupas sumaq chukcha q'ina mastakurq'a
paranampaq
Alalay-patamanta Tuqtu-patakama.
chaynataqmi sullakunapas chillpirq'a
Muckanimanta uku Askipatakama.
chiriraq, q'uñiraq
sarakuna sumaq chuqllu wiñanmpaq
sapa kuti...

Imapaqraq riksirq'ayki Sondor rumi q'atallay

imapaqraq...
mana riksiruykiman karq'a
piraq kayman Sondor rumi q'atallay.
Ñaupa runakuna Q'ayllasmi ripurunkuña

watakunawan machuyasq'a
¡Arí taitay...!
Machunkuna maqtalla kutimunampaq
purmasq'a allpakunata tukuy tarpunampaq

¿Imataq chay?
urpikunan muyukachachkan Sondor rumi q'atapi
allin ñaupa kausay yuyananchispaq.
!Ama pinq'ay runa kauchu¡ -nispa pawachkan.
Pinq'ayqa maulapa sutinmi
chay yachaspayki q'uqariy takllata
allpapi wachu  ruwanaykipaq
sumaq Chaskakuna wiñanampaq 
musuq parawan paq'arin apuy kanampaq...
paq'arin kanampaq
Apu kanampaq...

Llaqtamasillay...¿Yuyachkankichu Sondor rumi q'atata?
¿Waku-kurita q'atata?
¿Icha Apu-timani q'awana patata?
Ñaupa sapa tuta tuparq'a achikyaywan
kanampas tupanq'a achikyaywan
kusisq'a...
Kusiq'a tusunanchipaq
sunq'uwan q'asillala kausananchipaq
yuyay mana q'unqananchipaq
q'unqay mana kutimunampaq
pinq'ay mana kanampaq
¡Arí taitaykuna!
Yuyaychis…
¡Kaykunam sondor rumi q'atapa munayninkuna!


Enciso Altamirano

6/01/2011

Sapa Kuti

Ñawiyta kichani musuq achikyayman
q'atapa q'anayninmanta q'awani sunq'uywan
uyarini ñawinyman
tukuyta rikuni, tukuywan waq'ani
sapa kuti.

Unay watamanta kaspa
suq'u chukchanwan suyawaspa
api llantuta umayman mastaykuspa
miski rimay q'uñi wayrawan chayamuwan
sapa kuti.

Chay paq'arin parapas muski-muskispa
yuyarinq'a machu takisq'anta
q'inaspa sumaq wayta tuqyaspa
kausanq'a q'ayllas llaqta sunq'ukunapi
kusisq'a mana kusisq'a, sapa kuti.

Ñuq'añataqmi Chankapa Churin
chirapawan wankuykukuspay
yuraq q'uchamanta Wiraq'ucha q'ina rikurimusaq
taitaykunapa yupinta yuyanaypaq
q'ayllas saksay kutimunampaq, sapa kuti...

Enciso Altamirano

5/31/2011

Tarpuy

Inti lluqsimutin puyu chintachkan wayrawan (apenas el sol, las nubes con el viento huyen)
achiqyarun
¡Q'atariy llaq'ta-masiy!
¡wayq'illay!
Allpa llankay suyawachkanchis
q'uñi-q'uñiraq, chiri-chiriraq
wiñaq muq'u papapas
sarawan ullukuta tarpumusun
q'ayllas wiñaykuna allin tukunampaq
muchuykuna tukunampaq
q'ayllas tukunampaq...

Q'aynapunchau chakmawan
ñutusq'aña allpapas kachkan
tuq'uyllañan pisichkan wachukunapi
q'uk muq'u q'inaspa q'uk muq'uwan
allpata kusiuchisun
yarq'ay tukunampaq
raskimuy takllawan llankanapaq
Q'unpiyq'a allin kausaymi
mana pinq'aymi
mana,
manam...

Maula kay
llaqtapa pinq'aynin kay
Q'ìlla kay
allpata chiqniq kay
q'illa kaspaykiq'a
maula kaspaykiq'a
pampapi astarikuspa q'ala wasa kay

Q'an, ñuq'a q'ina chankapa chirin
churinpa chirin
allin llankaqmi kanki
sayariy q'inaspa q'amuy
tarpumusun
sarata
papata
ullukuta
allin runakuna paq'arin kanampaq
tarpusun
tarpuy...

Enciso Altamirano